عدم تحویل حجمی آب در سدهای آذربایجان شرقی از چالشهای بخش کشاورزی می باشد
رئیس سازمان جهادکشاورزی آذربایجان شرقی گفت: عدم تحویل حجمی آب در سدهای استان به غیر از سدهای قلعه چای، علویان، ستارخان و شهید کاظمی از چالشهای بخش کشاورزی استان آذربایجان شرقی می باشد.
به گزارش روابط عمومي سازمان جهادكشاورزي استان، مهندس اکبر فتحی در اولین نشست تخصصی کمیته منطقه ای آبیاری و زهکشی استان آذربایجان شرقی با موضوع چالشها و امیدها در صنعت آب در محل سالن شهید سلمانی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز با اشاره به نقش بخش کشاورزی در اقتصاد کشور و استان گفت: در نظام جمهوریاسلامی ایران بخش کشاورزی وظیفه تامین امنیت غذائی متکی بر تولید داخلی با استفاده علمی و کارآمد از منابع آب و خاک و سایر پتانسیل های تولید و با رویکرد حفاظت از منابع طبیعی را به عهده دارد . افزایش تنش های سیاسی خارجی و اعمال تحریم‌ها، وزن اهمیت استقلال غذایی کشور را در اتخاذ راهبردهای کلان کشور را دوچندان کرده است و بی تردید آب، پیش نیازی ضروری برای توسعه کشاورزی و به تبع آن توسعه جامعه روستایی به شمار می رود.
وی با بیان اینکه تولید محصول تابعی از عوامل مختلف فیزیکی، بیولوژیکی و انسانی است که بهينه سازی آن، هم در بعد کمی و هم در کیفی، تنها در صورت وجود توازن و تعادل منطقی و هم افزا میان عوامل یاد شده قابل دستیابی خواهد بود ادامه داد: تجربه تاریخی فرآیند توسعه در کشورهای پیشرفته نشان می دهد که کشاورزی نقش اساسی در توسعه ملی این کشورها داشته است و به قولی، رخداد محوری در تاریخ کشورهای پیشرفته سرمایه داری راهی بوده که در آن مسئله کشاورزی حل شده است .
رئیس سازمان جهادکشاورزی استان افزود: این امر عمدتاً به سبب ارتباط بخش کشاورزی با سایر بخش های اقتصادی همچنین کارکردهای آن در مواردی چون تأمین غذا و فراهم کردن امنیت غذایی برای جمعیت رو به رشد کشور و ایجاد مازاد اقتصادی و تأمین ارز برای توسعه سایر بخش ها، تأمین مواد خام مورد نیاز صنایع، کمک به فعالیتهای تولیدی وابسته، تکمیل حلقه های تولید و درنهایت اهمیت کمبود و بحران آب از طریق ارتباط دوسویه، افزایش قدرت خرید روستائیان، ایجاد اشتغال و بهبود نسبی رفاه اجتماعی اقتصادی روستائیان در تعامل است که این خود اهمیت استفاده آب شیرین در بخش کشاورزی را بیش ازسایر بخش‌ها نمایان می‌سازد.
وی با بیان اینکه بخش كشاورزي به لحاظ توانمندی های قابل توجه در منابع و عوامل تولید علاوه بر اراضی مستعد، اقلیم های متنوع، خاک ومنابع طبیعی تجدید شونده نظير جنگل ها ، تامین و استفاده بهینه از آب شیرین در بخش کشاورزی از اهمیت ویژه ای و نقش مؤثری در تولید محصولات کشاورزی برخوردار است
مهندس فتحی با بیان اینکه تخصيص واجازه بهره برداري از منابع عمومي آب براي مصارف شرب ، كشاورزي ، صنعت و ساير موارد منحصراً با وزارت نيرو است افزود: وزارت جهاد كشاورزي نیز موظف است به منظور مديريت مصرف آب كشاورزي نسبت به برنامه ريزي و انجام اقدامات لازم در زمينه هاي ارتقاي كارايي آب از طريق استقرار نظام بهره برداري آب كشاورزي، بهبود و اصلاح روشهاي آبياري، توسعه روش هاي نوين آبياري، توسعه شبكه هاي فرعي آبياري و زهكشي و تجهيز و نوسازي اراضي اقدام نمايد.
وی عدم ایجاد زیرساختها در شبکه های آبیاری حوضه دریاچه ارومیه را از جمله چالش های مصرف آب در بخش کشاورزی عنوان نمود و گفت: طبق مصوبات ستاد احیاء دریاچه ارومیه میبایستی هر ساله 8 درصد وطی 5 سال 40 درصد از مصارف آب کشاورزی کاهش یافته و به محدوده دریاچه رهاسازی گردد این درحالیست که سایر مصوبات ستاد عملیاتی نگردیده و بدلیل عدم افزایش راندمان آبیاری شبکه های موجود ، چالش اساسی در تامین آب کشاورزی منطقه بوجود آورده است.
مهندس فتحی کوچک بودن قطعات زراعی در اراضی آبی استان و عدم تحویل حجمی آب در سدهای استان به غیر از سدهای قلعه چای، علویان، ستارخان و شهید کاظمی را از دیگر چالشهای این بخش عنوان نمود و گفت: در اکثرسدهای بزرگ و کوچک استان بدلیل عدم وجود سازه های کنترل و تحویل حجمی آب در خروجی سد، تحویل حجمی عملیاتی نمی گردد و برداشت به صورت عرفی وسنتی است و حجم آب مصرفی و برنامه ریزی ها به صورت برآوردهای کارشناسی صورت می پذیرد.
وی بر لزوم توانمندسازی تشکل های بهره برداری و تصحیح و ساماندهی پروانه های بهره برداری از چاه ها تاکید نموده و افزود: مغایرتهای موجود در پروانه های بهره برداری صادر شده با بهره برداران فعلی یا وراث قانونی از نظر میزان حقابه ، جانمایی سطوح تحت پوشش، محدودیتهایی را در اجرای سیستمهای نوین آبیاری بوجود می آورد و در عین حال تشکلهای بهره برداری فعلی (تعاونی آببران،تعاونی تولید) در تحویل و نگهداری از شبکه های آبیاری اصلی و فرعی احداث شده، از توانمندی قابل قبولی برخوردار نبوده و سازمان های دولتی در واگذاری اینگونه شبکه ها همواره با مشکل روبرو هستند.
رئیس سازمان جهادکشاورزی استان افت سطح آب زیرزمینی در 11 محدوده مطالعاتی استان بدلیل برداشت غیرمجاز و مازاد بر پروانه بهره برداری ، عدم نصب کنتورهای حجمی هوشمند در چاه های کشاورزی، بطئی و کند بودن روند تعیین تکلیف چاه های غیرمجاز کشاورزی را مورد تاکید قرار داده و افزود: همچنین با توجه به مفاد قانون و مندرجات موافقتنامه های ملی تامین سهم مشارکت بهره برداران در قالب آورده های نقدی و غیرنقدی اجتناب ناپذیر بوده و با توجه به مشکلات معیشتی مردم و بویژه کشاورزان و بهره برداران کم درآمد این مورد از جمله چالش هائی است که اجرای طرح های آب و خاک را تحت الشعاع قرار می دهد .
وی افزایش بهره وری آب کشاورزی، حفاظت کمی و کیفی منابع آب و خاک و تولید پایدار محصولات کشاورزی را از اهداف برنامه ریزی بهینه سازی مصرف آب کشاورزی عنوان نموده و افزود: وابستگی 90 درصد تولید محصولات کشاورزی به آبیاری اهمیت مضاعف استفاده از روشهای مناسب آبیاری را تشدید می نماید.
مهندس فتحی جهت گیری آبیاری مدرن و علمی در راستای توسعه روشهای آبیاری با راندمان بالاتر از جمله روشهای آبیاری موضعی (تیپ ، قطره ای، میکرو و ...) و استقرار مدیریت یکپارچه بهره برداری از منابع آب مشترک از طریق اجرای سامانه های نوین آبیاری در اراضی کشاورزی خـرد و پراکنده (طرحهای تجمیع) را از رویکردهای سازمان جهادکشاورزی استان آذربایجان شرقی در بهینه سازی مصرف آب عنوان نموده و افزود: مطالعه و اجرای یکپارچه سازی و تجهیز و نوسازی و تسطیح اراضی، اجرای سامانه های نوین آبیاری ( انواع سیستمهای آبیاری تحت فشار و کم فشار و زیر زمینی مدرن و مدیریت صحیح آبیاری ) ، اجرای طرح های لوله گذاری و انتقال آب با لوله ، اجرای طرح های پوشش انهار سنتی ، مدیریت حجم آب مصرفی با نصب کنتورهای حجمی و کنترل و نظارت و مونیتورینگ میدانی و اینترنتی ، اجرای شبکه های آبیاری زهکشی اصلی 1و2 توسط وزارت نیرو و اجرای شبکه های آبیاری زهکشی فرعی 3و4 توسط وزارت جهاد کشاورزی و اجرای کانال های آبیاری عمومی را از جمله اقدامات سازه ای اجرائی و راهکارهای مؤثر در کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی و افزایش راندمان آبیاری و راه کارهای کنترل هدر رفت آب در فرآیند تامین آب تا مصرف عنوان نمود و افزود: تاثیر پذیری از انتقال یافته های ترویجی (تغییر در شیوه آبیاری سنتی و مدیریت صحیح آبیاری و کم آبیاری و جلوگیری از آبیاری بی رویه ) ، توجه و حمایت از کشت گلخانه‌ای و انتقال کشت با ارزش به محیط های بسته، انتخاب الگوی کشت متناسب با اقلیم هر منطقه ( حذف محصولات پرمصرف و جایگزینی کشت کم مصرف) ، توجه به استفاده از آب بازیافتی( وزارت نیرو) ، توجه به آب مجازی و تجارت آن ، افزایش عملکرد در واحد سطح به ازاء مصرف واحد آب ، کشت نشائی، تغییر زمان کشت از بهاره به پائیزه، کم خاک ورزی یا بی خاک ورزی، جلوگیری از ضایعات و کشاورزی حفاظتی از اقدامات غیرسازه ای در این خصوص به شمار می روند.
وی در خاتمه به خلاصه راهبردهای جهاد کشاورزی و اقدامات انجام یافته و در دست اقدام کاهش مصرف آب در این سازمان اشاره نموده و افزود: اقدامات ترویجی بسیار بارز و موثر (میدانی ، پهنه بندی و ...) ، اقدامات تدوین برنامه الگوی کشت زراعی و باغی کل استان و برنامه ریزی و اجرای حذف کشتهای پرمصرف و جایگزینی با محصولات کم مصرف ، ممانعت و برخورد جدی و قانونی با هرگونه افزایش سطح اراضی آبی در حوضه دریاچه ارومیه، اجرای طرح بزرگ رودخانه های مرزی ( شبکه فرعی آبیاری و زهکشی حوضه ارس در سطح 19840 هکتار با پیشرفت فیزیکی حدود 84 درصد ، اجرای سامانه های نوین (آبیاری تحت فشار خرده مالکی و پایاب) در 56045 هکتار( انواع سیستم بارانی 30819 هکتار ، انواع سیستم قطره ای24170 هکتار ، انواع سیستم کم فشار1055 هکتار) ، اجرای شبکه های فرعی3و4 آبیاری و زهکشی بزرگ : برابر 18039 هکتار (بدون احتساب شهید مدنی تبریز ) ، اجرای لوله گذاری و انتقال آب با لوله در حوضه دریاچه ارومیه5720 هکتار، اجرای کانال های آبیاری عمومی حدود 954 کیلومتر و اجرای پوشش انهار سنتی 3768 کیلومتر از جمله این اقدامات می باشند.
شایان ذکر است در این نشست علمی علاوه بر مهندس اکبر فتحی رئیس سازمان جهادکشاورزی آذربایجان شرقی ، آقایان دکتر علی اشرف صدرالدینی ، مهندس غلامرضا فانی ، دکتر یوسف حسن زاده ، مهندس یوسف غفارزاده ، دکتر عبدالرحیم کیا و دکتر ابوالفضل مجنونی به ارائه نکته نظرات و دیدگاه های خود در حوزه آب و چالشهای موجود پرداختند.
